Afgelopen maandag, 20 april, herzag Fitch Ratings zijn vooruitzichten voor de Filipijnen van "stabiel" naar "negatief", terwijl de langetermijncreditrating op "BBB" bleef.

Het Paleis was er snel bij om te betogen dat dit "geen verlaging" is. Technisch gezien klopt dat. Maar het gaat ook voorbij aan het punt.

Het is het beste om het negatieve vooruitzicht te zien als een waarschuwingsschot. Het vertelt de wereld dat er binnen de komende 18 tot 24 maanden een reële kans bestaat dat onze creditrating daadwerkelijk wordt verlaagd.

Als dat gebeurt, zou het de eerste keer zijn dat we door Fitch worden verlaagd sinds 2005, meer dan twee decennia geleden. Vandaar de krantenkoppen over een mogelijke "eerste verlaging in decennia."

Sommige commentatoren noemen het negatieve vooruitzicht zelf een eens-in-een-generatie-gebeurtenis. Dat is het echt niet. Fitch plaatste ons al op een negatief vooruitzicht in juli 2021, nadat de pandemie een gat had geslagen in onze overheidsfinanciën. Ze herstelden het uiteindelijk naar "stabiel" in mei 2023. Wat in lange tijd ongekend zou zijn, is een daadwerkelijke verlaging, niet de waarschuwing.

Wat zag Fitch?

Het persbericht van Fitch is direct over drie zaken.

Ten eerste merkten ze terecht op dat de publieke investeringen tot stilstand zijn gekomen. De groei vertraagde scherp in 2025 naar 4,4%, van 5,7% in 2024, grotendeels omdat de investeringsuitgaven van de overheid in de tweede helft van 2025 sterk terugvielen.

Zoals ik eerder in deze column schreef, zorgde het corruptieschandaal rond waterbeheersing in 2025 ervoor dat overheidsinstanties hun uitbetalingen bevroren. Fitch verwacht nu een algehele groei van slechts 4,6% in 2026.

Simpel gezegd verliezen we niet alleen een paar decimalen van het bbp. De groei stokt aanzienlijk, zelfs voordat de oorlog tussen de VS en Iran uitbrak.

Ten tweede merkte Fitch op dat we bijzonder kwetsbaar zijn voor de energieschok door het Midden-Oostenconflict. De overheid heeft immers een Nationale Energie-noodtoestand moeten uitroepen, moeten aandringen op brandstofbesparing en gerichte subsidies moeten betalen. Bovendien verwacht Fitch nu dat de inflatie zal stijgen van 1,7% in 2025 naar 4,1% in 2026, terwijl het tekort op de lopende rekening zal toenemen tot 3,8% van het bbp (een tekort op de lopende rekening betekent dat we meer aan de wereld uitgeven dan we van de rest van de wereld verdienen).

Niets hiervan is de schuld van de regering, in die zin dat niemand in Malacañang de wereldolieprijzen bepaalt. We zijn een kleine open economie, dus we zijn een "prijsnemer" (geen prijsmaker) op de mondiale oliemarkt. Maar het betekent wel dat we de schok opvangen met zwakkere buffers dan we eerder hadden.

Ten derde erodeer onze externe positie stilletjes. Fitch merkte bijna terloops op dat de Filipijnen in 2026 netto-lener zullen worden. Dit is niets nieuws: we hebben al sinds 2021 tekorten op de lopende rekening. Zo'n tekort hebben is op zich niet rampzalig, maar het tast wel onze buffers aan.

Het meest belastende is verborgen in de technische sectie. Fitch's eigen model geeft de Filipijnen een score die overeenkomt met "BB+" of twee niveaus onder BBB, en onder investment grade. De reden dat we op BBB staan, is dat het comité van Fitch een discretionaire "+2 niveaus" heeft toegevoegd bovenop het model. Een van die niveaus is specifiek voor "sterke en aanhoudende" middellangetermijngroei en "een solide beleidsraamwerk." Het negatieve vooruitzicht is Fitchs manier om te zeggen dat dat extra niveau nu onder de loep wordt genomen.

Kortom, als we er streng over zijn, hadden we eigenlijk al een verlaging van de creditrating moeten hebben gehad. Maar Fitch hield zijn slag om de arm.

De reactie van het Paleis

Voorspelbaar genoeg bestaat de reactie van de Marcos-regering uit een mix van ontkenning en afleiding. Functionarissen hebben terecht gewezen op het feit dat BBB nog steeds investment grade is, dat andere kredietbeoordelaars niet in beweging zijn gekomen, en dat Fitch de rating wel heeft bevestigd.

Sommigen hebben geprobeerd alles toe te schrijven aan de energieschok, alsof de rest van de wereld in hetzelfde schuitje zit.

Helaas is dit selectief lezen. Fitch had het niet alleen over energie. Het noemde expliciet de vertraging in publieke investeringen, de corruptieonderzoeken rond waterbeheersing, de volatiliteit van de binnenlandse politiek en de zwakkere externe positie van de economie. De energieschok is de cyclische zorg, maar de investeringsvertraging en governance-kwesties zijn de binnenlandse, structurele zorg. Het laatste is wat economische beleidsmakers 's nachts wakker zou moeten houden.

De waarheid is dat corruptie kosten verhoogt, investeerders afschrikt, begrotingen verstoort en diensten verzwakt. Dat alles verschijnt uiteindelijk in de creditrating.

Het is ook onoprecht om politiek weg te wuiven. Fitch wijdde een alinea aan de verdiepende kloof tussen Marcos en vicepresident Sara Duterte, het hernieuwd impeachmentproces tegen Duterte en de lopende onderzoeken naar verkeerd toegewezen overheidsgelden. Ratinganalisten waden gewoonlijk niet zomaar voor hun plezier in de lokale politiek. Ze doen het omdat het naar hun mening begint te beïnvloeden hoe ze het economisch beleid lezen.

Waarom dit belangrijk is

Als de creditrating van het land daadwerkelijk verslechtert, betekent dit dat de overheid (en elke Filipijnse bank of bedrijf dat in het buitenland leent) hogere rente zal moeten betalen. Die rente komt uit dezelfde pot van belastingen die klaslokalen, gezondheidscentra en financiële bijstand voor de armen financiert. Het ondermijnt ook nog meer het imago van het land als "lieveling van investeerders." Het aantrekken van meer buitenlands kapitaal zal een stuk moeilijker worden.

Fitch is vrij specifiek over wat ons naar een verlaging zou drijven en wat ons terug naar stabiel zou duwen. Om een verlaging te vermijden, moet de overheid drie dingen tegelijk doen: de publieke investeringen herstellen zonder de corruptieonderzoeken te begraven, de begrotingsconsolidatie op koers houden ook al duwen de verkiezingsjaardruk de andere kant op, en het tekort op de lopende rekening stoppen verder te laten drijven.

Om terug te keren naar een "stabiel" vooruitzicht, hebben we ook zichtbare vooruitgang nodig op het gebied van governance: veel schonere aanbestedingen, vervolging van de waterbeheersingsgevallen en bewijs dat het beleid niet zal worden gekaapt door de volgende politieke strijd.

Niets hiervan is onmogelijk. Maar het vereist dat de Marcos-regering stopt met het negatieve vooruitzicht te behandelen als een louter PR-probleem en begint het te behandelen als het symptoom van een echt probleem.

Na 2021, de laatste keer dat Fitch ons een negatief vooruitzicht gaf, duurde het twee jaar gecoördineerd werk om terug naar stabiel te komen. We hebben die luxe nu niet, omdat een energieschok, een corruptiecrisis en de naderende verkiezingen van 2028 allemaal tegelijk plaatsvinden.

Een negatief vooruitzicht is nog geen verlaging, en Fitch heeft de overheid een vrij gedetailleerde checklist gegeven om er een te vermijden. De vraag is of president Marcos de economische prognose eerlijk onder ogen zal zien en serieus zal nemen, of gewoon zal vertrouwen op meer spin. – Rappler.com

Dr. JC Punongbayan is universitair docent aan de UP School of Economics en de auteur van False Nostalgia: The Marcos "Golden Age" Myths and How to Debunk Them. In 2024 ontving hij de The Outstanding Young Men (TOYM) Award voor economie. Volg hem op Instagram (@jcpunongbayan).

Klik hier voor meer In This Economy-artikelen.