8 czerwca doszło do tragedii – utonięcia studentów-sportowców Ateneo de Manila University (ADMU), Rene Baterborii i Divine Adiliego. Szczątki Divine'a zostały już przewiezione do jego rodziny w Nigerii. Rene natomiast został pochowany w swoim rodzinnym mieście w Agusan del Sur.

Minęły ponad trzy tygodnie od ich śmierci, jednak rozmowy w grupach i – co ważniejsze – w mediach społecznościowych wciąż nie cichną. W bezpośrednich rozmowach twarzą w twarz można przynajmniej wyjaśniać nieporozumienia, prostować błędy i uzupełniać brakujące szczegóły. 

Problem Ateneo polega na wojnie opinii w mediach społecznościowych. Sami urzędnicy uczelni przyznali, że nie byli przygotowani na media społecznościowe i teraz gorączkowo starają się to naprawić.

Zanim przejdę dalej, muszę ujawnić, że jestem pracownikiem etatowym w Ateneo, wykładam dziennikarstwo w Departamencie Komunikacji. Dotknęła mnie ta sprawa, ponieważ wśród tych, którzy o mało nie utonęli, był mój były student, weteran Ateneo Men's Basketball Team (AMBT). W podcaście Let's Talk Pii Hontiveros, zawodnicy Ateneo Blue Eagles – Kieffer Alas i Sam Reyes – powiedzieli, że pierwszą osobą, która krzyczała, gdy byli na morzu, był właśnie mój były student. 

PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ NA RAPPLER

• [OPINIA] Tragedia Ateneo: Kiedy szkoła osłania swój zespół koszykówki
• [Bliższe spojrzenie] Roszczeniowość i abdykacja w tragedii Ateneo Blue Eagles
• Czy UAAP zawiesi Ateneo?
• [SĄSIEDZI] Relacjonowanie z domu: Ateneo mnie złości, Ateneo daje mi nadzieję

Skoro już wspomniałem o komunikacji, przykro mi przyznać jako obserwatorowi, że Ateneo zdaje się przepuścić szansę na przejęcie kontroli nad narracją dotyczącą tej tragedii. Moim zdaniem, z powodu nadmiernej ostrożności, Ateneo działało zbyt wolno. Efekt tego opóźnienia: wszyscy – dosłownie WSZYSCY – z którymi rozmawiałem, uznali, że uczelnia zrobiła to celowo, bo nie chciała ponosić odpowiedzialności za to, co się stało. W mediach społecznościowych jest jeszcze gorzej – pojawiają się głosy, że urzędnicy Ateneo są nieczuli. Komentarze w mediach społecznościowych zdolne rozwścieczyć internautów mnożą się.

Niektóre z pierwszych komunikatów wydanych przez Ateneo były również niespójne. Na przykład, podczas gdy urzędnicy mówili, że uczelnia jest jeszcze w okresie żałoby, niektórzy wypowiadali się o chęci kontynuowania gry przez zawodników AMBT.  Ten obserwator uważa, że takich rozmów należało na razie unikać na poziomie publicznym. Na wszystko jest właściwy czas.

Ojciec Bobby: „Zostałem z nimi"

Szkoda również, że niektóre słowa wypowiedziane przez ojca Bobby'ego Yapa, prezydenta ADMU, podczas konferencji prasowej uczelni, nie zostały odpowiednio nagłośnione przez własny „zespół komunikacji" Ateneo. Na przykład, ojciec Bobby powiedział, że jego pierwszą reakcją na tę tragiczną sytuację było działanie jako kapłan, co nazwał obowiązkiem duszpasterskim.

„My first reaction of what to do was as a priest… We have to show sympathy, we have to comfort the grieving families, we provide sympathy to the families and take care of our players. Instead of dealing with the media, etc etc, my first thought was, 'I will go there, I will go to Arlington and be present when the mother came.' I went and the mother was there…. I stayed with them." 

Ojciec Bobby wspomniał również, że rozmawiał z matką i krewnymi „Bobeta" (przezwisko Rene Baterborii) po bisajańsku. „Jestem z Cebu, więc rozmawiałem z nimi po bisajańsku." 

Na spotkaniu z mieszkańcami ojciec Bobby powiedział, że ktoś zasugerował, że powinien mieć zdjęcie lub nagranie wideo z rozmowy z pogrążoną w żałobie matką Bobeta. „Powiedziałem im, że chyba nie byłoby to właściwe" – powiedział kapłan.

Ojciec Bobby powiedział, że właśnie wtedy dostrzegł „zderzenie" duszpasterstwa i mediów społecznościowych. „Media społecznościowe są bardzo silne. Najwyraźniej komunikacja też wymaga uwagi."

Do dziś Ateneo nieustannie goni za naprawieniem swojego wizerunku. Przypominają strażaków lub ratowników, którzy w pośpiechu starają się ugasić pożar wywołany przez własne zaniedbanie.

Jak się mają zawodnicy?

W kilku podcastach, które oglądałem, pomyślałem, że niektórzy zawodnicy mogą cierpieć na zespół stresu pourazowego (PTSD). Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego PTSD to: „schorzenie psychiatryczne, które może wystąpić u osób, które doświadczyły lub były świadkami traumatycznego zdarzenia lub serii traumatycznych zdarzeń. Osoba ta często postrzega to zdarzenie lub zdarzenia jako emocjonalnie lub fizycznie szkodliwe albo zagrażające życiu…. Jednak większość osób, które doświadczyły traumy, nie rozwija PTSD."

W rozmowie z Ronem Magsakayem, człowiekiem, który doświadczył poważnej tragedii prowadzącej do PTSD, zgodził się on, że osoby obecne w Dipaculao podczas tragedii mogą przez to przejść.

Wspomniałem o PTSD w kontekście dyskusji o tym, czy Ateneo Blue Eagles powinni grać w nadchodzącym sezonie University Athletic Association of the Philippines (UAAP) w sierpniu.

Jak dotąd ze stanowiska zrezygnowali główny trener Tad Baldwin i menedżer drużyny. UAAP ogłosił również, że w czasie trwania dochodzenia w sprawie incydentu, cały personel trenerski obecny w Dipaculao nie może uczestniczyć w meczach.

Opinie internautów na temat tego, czy zawodnicy powinni grać, są podzielone. Z jednej strony, Blue Eagles powinni grać, bo nie ponoszą winy za incydent. Nie należy karać dzieci, które od dawna przygotowywały się do UAAP. (PRZECZYTAJ: Ojciec Divine'a Adiliego zachęca drużynę Ateneo do kontynuowania gry)

Przychylam się do poglądu, że AMBT powinien najpierw odpocząć. W wywiadach, które oglądałem, zawodnicy mówili, że poradzą sobie z presją UAAP. Że poradzą sobie nawet z hejterami. Że hejterzy i trolle zawsze będą obecni, nawet jeśli Blue Eagles odpoczywają przez kilka lat.

Moim zdaniem, nie możemy wiedzieć, jak głęboko utkwiła w nich ta trauma. Nawet po interwencji PTSD może się jeszcze pojawić. Magsakay mówi, że PTSD jest procesem ciągłym i może być wyzwalany. Jednym z możliwych wyzwalaczy jest atmosfera „szybkowaru" podczas meczów UAAP i inne niekontrolowane czynniki.

Jednym z przykładów PTSD jest tzw. „poczucie winy ocalałego". W jednym z podcastów Blue Eagle Sam Reyes opowiadał, że nie mógł zasnąć w noc po tragedii. Divine i Bobet byli jego współlokatorami. Patrzył na puste łóżka dwójki. Do głowy przychodziła mu myśl, że może mógł coś zrobić, żeby ich uratować. Że może zawiódł.

Według Psychology Today, poczucie winy ocalałego to: „doświadczenie psychicznego cierpienia wynikającego z przeżycia lub ucieczki z sytuacji stosunkowo bez szwanku lub bez uszczerbku, w porównaniu z innymi. Kiedy ktoś wychodzi stosunkowo bez szwanku z wypadku, konfliktu czy pandemii, podczas gdy inni zginęli lub ponieśli znaczne straty, dana osoba może doświadczać poczucia winy ocalałego, mimo że nie ponosi żadnej odpowiedzialności za zaistniałe wyniki."

W tym podcaście Sam płakał i milczał podczas opowiadania. Prowadząca Pia Hontiveros zabrała głos, wielokrotnie powtarzając Samowi, a także Keifferowi: „It's not your fault. You know that, right? Don't ever blame yourself. You don't have to blame yourself." – Rappler.com

Chito de la Vega jest Tambajem Rapplera dwa razy w miesiącu (czasem częściej). Jest również jednym z prezenterów-hostów programu Balita Kwento Serbisyo na DZME 1530.