„Regionalność to narodowość": Pisarze promują literaturę w językach lokalnych na Festiwalu Literackim w Dumaguete

DUMAGUETE, Filipiny – Nagradzana pisarka weteranka Merlie Alunan i inne postacie literackie apelowały o silniejsze wsparcie dla regionalnego pisarstwa podczas trzeciej edycji Dumaguete Literary Festival, która odbyła się od 17 do 19 kwietnia.

Podczas jednej z dyskusji panelowych Alunan zakwestionowała ugruntowane przekonanie, że dzieła powstające poza Manilą są jedynie „regionalne", nazywając tę etykietkę „reduktywną".

„Regionalne jest narodowe. Piśmiennictwo cebuańskie nie jest piśmiennictwem regionalnym. To piśmiennictwo narodowe, ponieważ kultura cebuańska jest kulturą samą w sobie i częścią kultury filipińskiej" – powiedziała.

Alunan, która zaczęła pisać poezję w latach 80., wspominała, jak trudno było pisarzom prowincjonalnym z Visayas i Mindanao przebić się na rynek wydawniczy, który wówczas koncentrował się głównie w Manili.

„Za naszych czasów było to bardzo trudne, bo trzeba było zwrócić na siebie uwagę redaktorów, do których trudno było dotrzeć, zwłaszcza dla nas tutaj, taga-probinsiya (którzy mieszkaliśmy na prowincji). Kiedy udało się coś opublikować, murag nisaka ka sa langit (to było jak wstąpienie do nieba)" – wyjaśniła Alunan, mieszając język bisaya z angielskim.

82-letnia poetka znana jest ze swoich zbiorów literackich, które przyniosły jej sześć nagród Palanca za poezję w języku angielskim oraz jedną za cebuańskie opowiadanie „Pamato" w 2007 roku.

Do jej nagradzanych dzieł należą m.in. Running with Ghosts and Other Poems, Tinalunay: Hinugpong nga Panurat nga Winaray, Susumaton: Oral Narratives of Leyte oraz Sa Atong Dila: Introduction to Visayan Literature.

Pisanie po lokalnemu

Alunan zachęcała młodych pisarzy, aby zakorzeniali swoją twórczość we własnych kontekstach językowych i kulturowych, kontynuując tworzenie i promowanie literatury w językach lokalnych.

„Musicie tworzyć własną poezję na własnym gruncie. Dążmy do pisania w naszym własnym języku i zachęcajmy dzieci, młodych ludzi, do czytania literatury tworzonej w naszym własnym języku" – powiedziała.

Rica Bolipata-Santos, dyrektor Ateneo de Manila University Press, podkreśliła również potrzebę wzmocnienia lokalnego ekosystemu literackiego, takiego jak ten w Dumaguete.

„Ważne jest, aby badać ekosystem pisarstwa w Dumaguete, tak aby czytanie, pisanie, wydawanie, czerpanie zysku, rozwój i cały ekosystem funkcjonowały" – powiedziała Santos.

Panel złożony z przedstawicieli mediów i środowisk akademickich z różnych części Negros Oriental i Siquijor podzielił się również spostrzeżeniami na temat literatury w regionie.

Według Rolina Migyuela Obiny, urzędnika administracyjnego miasta Bais, utworzenie Negros Island Region (NIR) pomoże połączyć społeczności literackie Negros Oriental i Negros Occidental.

„Nowo powstały NIR pomoże nam poruszać się po złożonym systemie, abyśmy mogli postrzegać się nawzajem przez pryzmat literatury i traktować się nie jako konkurentów, lecz jako sojuszników i współpracowników" – powiedział Obina.

Trzydniowy festiwal literacki obejmował czytania książek, warsztaty, występy artystyczne i muzyczne oraz bazar z udziałem niezależnych księgarni, twórców zinów i innych dzieł kreatywnych.

W przesłaniu popierającym wydarzenie Ma. Divine Reyes Caraecle, kierownik ds. komunikacji i promocji Narodowej Rady Rozwoju Książki (NBDB), stwierdziła, że coroczne wydarzenie wzmocni i rozszerzy dostęp do książek oraz zwiększy czytelnictwo w regionie.

Duma LitFest zapoczątkowany został w 2024 roku dzięki zaangażowaniu Buglas Writers Guild, Libraria Books oraz Centrum Twórczego Pisarstwa im. Edilberto i Edith Tiempo na Silliman University, we współpracy z Departamentem Handlu i Przemysłu, NBDB, władzami lokalnymi oraz Miejskim Biurem Turystyki.

Historia się tworzy

Trzecia edycja festiwalu, nazwana „Becoming", upamiętniła również historyczne ogłoszenie Dumaguete Kreatywnym Miastem Literatury UNESCO po udanym złożeniu kandydatury w 2025 roku. (CZYTAJ: Osobista podróż do Miasta Literatury)

Sekretarz Generalny Narodowej Komisji UNESCO Filipin Ivan Henares przekazał okolicznościową tablicę burmistrzowi miasta Manuelowi „Chiquitingowi" Sagarbarrii oraz gubernatorowi Negros Oriental Manuelowi „Chaco" Sagarbarrii.

Henares powiedział, że to wyróżnienie zostało zbudowane na wielu „opowiedzianych i nieopowiedzianych" historiach sprzed dziesięcioleci, nawiązując do Narodowego Warsztatu Pisarskiego Silliman University, powszechnie uznawanego za pierwszy i najstarszy warsztat twórczego pisania w Azji.

Z kolei dyrektor DumaLitFest 2026 Ian Rosales Casocot, jeden z głównych autorów wniosku, powiedział, że aplikacja była pisana wieloma rękoma – przez grupy techniczne, twórców, studentów, nauczycieli i właścicieli księgarni – od grudnia 2024 roku.

„To, co sprawia, że to osiągnięcie jest niezwykłe, to jak bardzo jest ono bliskie sercu. To nie jest odległe wyróżnienie przyznane z góry. To historia, która zaczęła się od zwykłej „filiżanki kawy" w Adorno. Stamtąd miasto odważyło się marzyć na papierze, a ten sen stał się rzeczywistością" – powiedział Casocot.

Stolica Negros Oriental jest drugim miastem w Azji Południowo-Wschodniej, które otrzymało takie wyróżnienie UNESCO, po Dżakarcie w Indonezji. – Rappler.com

Kean Bagaipo jest uczestnikiem programu Rappler Mover i dziennikarzem studenckim z Dumaguete City.