Η επόμενη κίνηση της M-PESA ξεκινά εκεί που οι τράπεζες υστερούν ακόμα: δανεισμός

Αυτό το άρθρο βασίζεται σε μια συνομιλία από το Voices & Visions, ένα podcast που παράγεται μέσω μιας συνεργασίας μεταξύ της Tutto Passa Agency και του TechCabal, το οποίο εξερευνά τους ανθρώπους και τις ιδέες που διαμορφώνουν την οικονομία καινοτομίας της Αφρικής.

Το πρώτο πρόβλημα που έλυσε το M-PESA, η υπηρεσία κινητής τηλεφωνίας χρημάτων που ανήκει στον τηλεπικοινωνιακό κολοσσό Safaricom, ήταν η μεταφορά χρημάτων. Η εταιρεία πιστεύει τώρα ότι το δυσκολότερο είναι ο δανεισμός.

Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά τον μετασχηματισμό του τρόπου με τον οποίο οι Κενυάτες πληρώνουν, αποταμιεύουν και μεταφέρουν χρήματα, η Safaricom στρέφει την προσοχή της σε μια πιστωτική αγορά όπου οι τράπεζες διστάζουν να δανείσουν πέρα από τους καθιερωμένους δανειολήπτες, ωθώντας εκατομμύρια μικρές επιχειρήσεις και νοικοκυριά σε ακριβά ψηφιακά δάνεια και τοκογλύφους.

«Υπάρχει πόνος. Υπάρχει πραγματικός πόνος», λέει ο Peter Gichangi, επικεφαλής των Super Apps της Safaricom, σε ηχογραφημένη συνομιλία στο Voices & Visions, ένα podcast που υποστηρίζεται από την Tutto Passa Agency και το TechCabal. «Αν υπάρχουν άνθρωποι που ενδιαφέρονται να συνεργαστούν μαζί μας, από την Ευρώπη ή οπουδήποτε αλλού, για να παρέχουν προσιτή και οικονομικά προσβάσιμη πίστωση στην αγορά, είμαστε ανοιχτοί σε αυτές τις συζητήσεις.»

Οι παρατηρήσεις του Gichangi υποδηλώνουν αυτό που θα μπορούσε να είναι η επόμενη περιοχή ανάπτυξης του M-PESA. Έχοντας δημιουργήσει μία από τις μεγαλύτερες ψηφιακές πλατφόρμες πληρωμών της Αφρικής που εξυπηρετεί πάνω από 30 εκατομμύρια πελάτες, η Safaricom στοιχηματίζει ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει το ίδιο εγχειρίδιο για να επεκτείνει την πρόσβαση στην πίστωση, μια αγορά που οι παραδοσιακοί δανειστές όπως οι τράπεζες συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν ως υπερβολικά επικίνδυνη.

Πιστωτικό χάσμα

Ενώ η Κένυα είναι μία από τις ψηφιακά συνδεδεμένες χρηματοοικονομικές αγορές της Αφρικής, η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή επιχειρηματική πίστωση παραμένει περιορισμένη. Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) αντιπροσωπεύουν πάνω από το 90% των επιχειρήσεων και απασχολούν εκατομμύρια ανθρώπους, ωστόσο αναφέρουν συνεχώς τη χρηματοδότηση ως έναν από τους μεγαλύτερους περιορισμούς τους. Πολλές λειτουργούν χωρίς ελεγμένες οικονομικές καταστάσεις, επίσημες εγγυήσεις ή μακροχρόνιο ιστορικό τραπεζικών συναλλαγών, καθιστώντας δύσκολη την αξιολόγησή τους από τους παραδοσιακούς δανειστές.

Τα τελευταία δύο χρόνια, ο δανεισμός ανέκαμψε, αλλά με προσοχή. Μετά από διαδοχικές μειώσεις επιτοκίων από την Κεντρική Τράπεζα της Κένυας (CBK), η πιστωτική ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα ανέκαμψε από συρρίκνωση 2,9% τον Ιανουάριο του 2025 σε 8,1% τον Μάρτιο του 2026.

Τα μέσα εμπορικά επιτόκια δανεισμού μειώθηκαν στο περίπου 14,7% από 17,2% στα τέλη του 2024. Ωστόσο, οι τράπεζες συνεχίζουν να φέρουν επισφαλή δάνεια, με τον δείκτη μη εξυπηρετούμενων δανείων του κλάδου να ανεβαίνει στο 15,6% τον Μάρτιο, κάνοντας τους δανειστές επιλεκτικούς ως προς το πού διαθέτουν κεφάλαια.

Πολλά νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις επιλέγουν ψηφιακούς δανειστές που χρεώνουν υψηλά επιτόκια.

«Η ζήτηση για χρήμα υπάρχει», λέει ο Andrew Mutha, διευθύνων σύμβουλος της Safaricom Money Transfer Services. «Οι τράπεζες λένε: "Κοιτάξτε, είστε πολύ επικίνδυνοι." Υπάρχει κάπου ένας ψηφιακός δανειστής που είναι πρόθυμος να σας δώσει πίστωση. Ωστόσο, ο κίνδυνος είναι πολύ υψηλός, οπότε το επιτόκιο είναι πολύ υψηλό.»

Λέει ότι πολλοί δανειολήπτες καταλήγουν να πληρώνουν ετησιοποιημένο κόστος δανεισμού που μπορεί να υπερβαίνει την αξία του αρχικού δανείου.

«Γρήγορα, αυτό γίνεται 60%, μερικές φορές ακόμα και πάνω από 100% ετησίως», λέει ο Mutha.

Για τον Gichangi, το πρόβλημα δεν είναι αν υπάρχει κεφάλαιο, αλλά πώς οι περισσότεροι παραδοσιακοί δανειστές αξιολογούν τον κίνδυνο.

«Οι τράπεζες εξακολουθούν να μην πιστεύουν ότι υπάρχουν αρκετά δεδομένα για αυτές τις επιχειρήσεις ώστε να λαμβάνουν σωστές πιστωτικές αποφάσεις», λέει. «Οι περισσότερες επιχειρήσεις καταλήγουν να αναζητούν χρηματοδότηση από ανεπίσημες πηγές.»

Διαφορετική μέτρηση κινδύνου

Η διαφωνία μεταξύ τραπεζών και Safaricom δεν αφορά πραγματικά τον δανεισμό, αλλά την πρόσβαση σε χρηματοοικονομικές πληροφορίες.

Οι κενυατικές τράπεζες έχουν ιστορικά μετρήσει τον κίνδυνο χρησιμοποιώντας εγγυήσεις, ελεγμένους λογαριασμούς, αρχεία απασχόλησης και χρόνια τραπεζικών σχέσεων. Αυτές οι απαιτήσεις λειτουργούν καλά για μεγάλες εταιρείες, αλλά όχι για έναν ιδιοκτήτη περιπτέρου, έναν ηλεκτρονικό έμπορο ή έναν οδηγό boda boda.

Με εκατομμύρια συναλλαγές καθημερινά, το M-PESA βλέπει τα πράγματα διαφορετικά. Κάθε πληρωμή που λαμβάνεται, κάθε τιμολόγιο προμηθευτή που εξοφλείται, κάθε μισθός που καταβάλλεται, κάθε λογαριασμός κοινής ωφέλειας που εξοφλείται και κάθε αγορά πελάτη που επεξεργάζεται δημιουργεί ένα ιστορικό. Αυτό σημαίνει ότι η τηλεπικοινωνιακή εταιρεία έχει συσσωρεύσει ένα από τα πλουσιότερα χρηματοοικονομικά σύνολα δεδομένων για τη συμπεριφορά καταναλωτών και επιχειρήσεων, γεγονός που διευκολύνει τον δανεισμό.

Η εταιρεία χρησιμοποιεί ήδη αυτές τις πληροφορίες για να καθορίσει τα όρια υπερανάληψης Fuliza και άλλα δανειακά προϊόντα όπως το M-Swari και το KCB-MPESA. Σχεδιάζει τώρα να εφαρμόσει το ίδιο μοντέλο στη χρηματοδότηση επιχειρήσεων.

«Πρόσφατα προσλάβαμε ένα άτομο που εντάχθηκε στην ομάδα M-Pesa για να υποστηρίξει την πιστωτική πλευρά», λέει ο Gichangi. «Ορίζοντας πώς θα μοιάζει αυτό, τι είδους συνεργάτες χρειαζόμαστε, τι είδους δάνεια θέλουμε να αναλάβουμε και πώς θα το δομήσουμε στο μέλλον.»

Η Safaricom πιστεύει ότι αν οι ψηφιακές πληρωμές μπορούν να αποκαλύψουν πώς μια επιχείρηση κερδίζει, ξοδεύει και αποπληρώνει χρήματα, τότε ίσως το ιστορικό συναλλαγών να μπορεί να γίνει πιο ακριβής μέτρηση της πιστοληπτικής ικανότητας από την εγγύηση μόνη της.

Ακολουθεί εξελίξεις αλλού. Εταιρείες όπως η Ant Group στην Κίνα και η Mercado Pago στη Λατινική Αμερική έχουν δημιουργήσει επιχειρήσεις δανεισμού αναλύοντας καθημερινές συναλλαγές αντί να βασίζονται σε συμβατικές τραπεζικές τακτικές. Η Safaricom πιστεύει ότι το M-PESA έχει φτάσει σε παρόμοιο επίπεδο.

Η πλατφόρμα

Είναι ενδιαφέρον ότι η Safaricom και η θυγατρική της χρηματοοικονομικών υπηρεσιών M-PESA Africa δεν επιθυμούν να γίνουν τράπεζα. Αντίθετα, θέλει να γίνει η πλατφόρμα που συνδέει το κεφάλαιο με τους δανειολήπτες, και αυτή η διάκριση έχει σημασία.

Παγκοσμίως, ο τραπεζικός τομέας αποδομείται. Οι εταιρείες τεχνολογίας κατέχουν τις σχέσεις με τους πελάτες και τη διανομή, ενώ τα αδειοδοτημένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα παρέχουν κεφάλαιο και διαχειρίζονται τον κανονιστικό κίνδυνο. Η Safaricom φαίνεται να ακολουθεί το ίδιο μοντέλο.

«Συνεργαζόμαστε με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα», λέει ο Gichangi. «Οι τράπεζες φέρνουν τη χρηματοδότηση, εμείς φέρνουμε την πλατφόρμα, βοηθάμε με την πιστοληπτική αξιολόγηση και τις εισπράξεις.»

Το μοντέλο εξηγεί επίσης γιατί η έκκληση του Gichangi απευθυνόταν εξίσου σε διεθνείς επενδυτές όσο και σε κενυατικούς δανειστές.

Αντί να ζητά από παγκόσμια κεφάλαια να δημιουργήσουν δανειακές δραστηριότητες από το μηδέν, η Safaricom προσφέρει το M-PESA ως πλατφόρμα. Οι επενδυτές φέρνουν κεφάλαιο ενώ οι τράπεζες παρέχουν ρυθμιζόμενους ισολογισμούς, και στη συνέχεια η Safaricom συνεισφέρει απόκτηση πελατών, δεδομένα συμπεριφοράς, υποδομή εισπράξεων και διανομή.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται;

Υπάρχει μια εντυπωσιακή παραλληλία μεταξύ των φιλοδοξιών της Safaricom σήμερα και των απαρχών του M-PESA.

Όταν συνελήφθη η ιδέα του M-Pesa, οι τράπεζες θεωρούσαν εκατομμύρια Κενυάτες χαμηλού εισοδήματος ως εμπορικά μη ελκυστικούς. Το άνοιγμα λογαριασμού απαιτούσε συχνά ελάχιστα υπόλοιπα, επιστολές εργοδότη και συστάσεις από υπάρχοντες πελάτες.

«Χρειαζόσουν σύσταση. Έπρεπε να διατηρείς έναν ελάχιστο λογαριασμό. Ορισμένες τράπεζες σου ζητούσαν να έρθεις με επιστολή σύστασης από τον εργοδότη σου», λέει ο Mutha.

Αυτές οι απαιτήσεις αποκλείσαν αποτελεσματικά εκατομμύρια ανεπίσημους εργαζόμενους από το τραπεζικό σύστημα. Η απάντηση της Safaricom ήταν να επανασχεδιάσει τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες γύρω από τον πελάτη αντί να ζητά από τους πελάτες να προσαρμοστούν στον τραπεζισμό, γεγονός που άλλαξε θεμελιωδώς το τραπεζικό σύστημα της Κένυας.

Ο Gichangi και ο Mutha υποστηρίζουν ότι η επόμενη돌 breakthrough στη χρηματοοικονομική ένταξη θα προέλθει από τη λήψη καλύτερων αποφάσεων δανεισμού. Η εταιρεία τους στοιχηματίζει ότι χρόνια δεδομένων συναλλαγών μπορούν να πουν στους δανειστές περισσότερα για την υγεία μιας επιχείρησης από ό,τι ποτέ θα μπορούσαν οι εγγυήσεις, οι επιστολές εργοδότη ή οι ελεγμένοι λογαριασμοί.

Αν αυτό ισχύει, ο ρόλος του M-PESA θα εξελιχθεί από απλή υποδομή πληρωμών σε πιστωτική επίσης. Είναι μια πολύ πιο δύσκολη πρόκληση από την ψηφιοποίηση των πληρωμών.

Η πείθω των ανθρώπων να στέλνουν χρήματα μέσω τηλεφώνου απαιτούσε αλλαγή της συμπεριφοράς των καταναλωτών. Η πείθω τραπεζών και επενδυτών να επανεξετάσουν τον τρόπο μέτρησης του κινδύνου θα απαιτήσει αλλαγή δεκαετιών πρακτικής δανεισμού. Ωστόσο, είναι επίσης ένα πολύ μεγαλύτερο έπαθλο, επειδή οι πληρωμές δημιουργούν συναλλαγές, αλλά η πίστωση χτίζει επιχειρήσεις.

Η πραγματική κλίμακα απαιτεί να ξεπεράσουμε τις επιφανειακές ενσωματώσεις για να φτάσουμε σε ισχυρή εκτέλεση. Έχουμε φιλτράρει τον θόρυβο από το Moonshot 2026, βελτιστοποιώντας το συνέδριο αποκλειστικά για υψηλού επιπέδου συνδέσεις μεταξύ ιδρυτών startups, παγκόσμιων χρηματοοικονομικών φορέων, ηγετών επιχειρήσεων και ατόμων που αναδιαμορφώνουν τα τεχνικά πλαίσια της Αφρικής. Αποκτήστε έκπτωση 20% στα Early Bird εισιτήρια για περιορισμένο χρόνο.